صفر تا صد اظهارنامههای برآوردی
- آکادمی مالیات علی سرحدی
- مدت زمان مطالعه : 15 دقیقه
- دسته بندی : مالیات
فهرست مطالب :
2 – مهلت ارسال اظهارنامه مالیاتی
3 – جریمه عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی
4- مرور زمان عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی
6 – شرایط و ضوابط صدور اظهارنامه برآوردی در نظام مالیاتی ایران
7 – نحوه اعتراض به اظهارنامه برآوردی
8 – استثنائات پذیرش اعتراض و ورود به دادرسی مالیاتی در صورت عدم تسلیم اظهارنامه
9 – گزارش رسیدگی اظهارنامه های برآوردی
10 – نمونه گزارش رسیدگی ناشی از اظهارنامه برآوردی
11 – سوالی درباره اظهارنامههای برآوردی دارید، مشاوره مالیاتی کسب و کار خود را از ما بگیرید.
مقدمه
یکی از مهمترین تکالیف قانونی هر کسبوکار و مودی مالیاتی، تنظیم و ارسال بهموقع اظهارنامه است؛ اما چه اتفاقی میافتد اگر مودی از انجام این وظیفه امتناع کند یا اظهارنامه خود را در مهلت مقرر به سازمان امور مالیاتی ارائه ندهد؟ در این شرایط، پای « اظهارنامه برآوردی» به میان میآید.
در این مقاله، قصد داریم به زبان ساده و کاربردی بررسی کنیم که اظهارنامه برآوردی دقیقاً چیست، در چه شرایطی صادر میشود، چه پیامدهایی برای کسبوکارها دارد و در صورت مواجهه با آن، مهلت و نحوه اعتراض به چه صورت خواهد بود، با ما همراه باشید .
1 – اظهارنامه مالیاتی چیست؟
اظهارنامه مالیاتی، مجموعهای از فرمها و اطلاعات جامع است که مؤدیان مالیاتی در خصوص کم وکيف فعالیتهای اقتصادی خود به سازمان امور مالیاتی کشور ارائه میدهند. این سند مهم، دربرگیرنده جزئیاتی نظیر نوع و محل فعالیت، میزان درآمدها و هزینهها، سود یا زیان دوره، معافیتهای مالیاتی اعمالشده، مبلغ مالیات و سایر اطلاعات مرتبط مالی است.
بر اساس تعریف مندرج در آییننامه اجرایی ماده (95) قانون مالیاتهای مستقیم، اظهارنامه مالیاتی عبارت است از: «فرمی که به منظور اظهار درآمدها، هزینهها، داراییها، بدهیها، سرمایه، معافیتها، درآمد مشمول مالیات، مالیات، بخشودگی مالیاتی و همچنین اطلاعات هویتی و مکانی حسب مورد، برای صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقی موضوع قانون مالیاتهای مستقیم، بر حسب نوع و حجم فعالیت اشخاص مذکور مطابق نمونههایی که توسط سازمان تهیه و اعلام میشود.»
با عنایت به تعاریف فوق، میتوان دریافت که اظهارنامه مالیاتی یکی از اصلیترین و معتبرترین اسناد مبنای کار سازمان امور مالیاتی جهت محاسبه، تشخیص و تعیین دقیق مالیات مؤدیان به شمار میرود.
عدم ارسال اظهارنامه مالیاتی میتواند تبعات و پیامدهای بسیار سنگینی برای اشخاص به همراه داشته باشد که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.
2 – مهلت ارسال اظهارنامه مالیاتی
اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی (صاحبان مشاغل) :
به موجب ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم، کلیه اشخاص حقیقی که صاحب شغل یا کسبوکار هستند (اعم از اصناف، بازاریان، پزشکان، وکلا و سایر مشاغل آزاد)، مکلفاند اظهارنامه مالیاتی عملکرد مربوط به فعالیتهای اقتصادی خود در یک سال شمسی را حداکثر تا پایان خرداد ماه سال بعد تنظیم و از طریق درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی (my.tax.gov.ir) ارسال نمایند.
نکات تکمیلی :
تسهیلات تبصره ماده ۱۰۰: سازمان امور مالیاتی هر ساله برای مشاغل کوچک و متوسط که میزان فروش و درآمد آنها از سقف تعیینشده در قانون بودجه تجاوز نکند، تسهیلاتی تحت عنوان «تبصره ماده ۱۰۰» در نظر میگیرد. مودیان مشمول در صورت استفاده از این تبصره، از ارائه اظهارنامه مفصل، نگهداری اسناد و مدارک و دفاتر قانونی معاف شده و مالیات آنها به صورت مقطوع تعیین میگردد. مهلت استفاده از این تبصره نیز تا پایان خرداد ماه است.
تمدید مهلت قانونی: به عنوان مثال،آخرین مهلت ارسال اظهارنامه عملکرد سال ۱۴۰۴ تا پایان روز ۳۱ خرداد ماه ۱۴۰۵ میباشد. با این حال، بنا به شرایط خاص کشور (نظیر شرایط اقتصادی، مشکلات زیرساختی اینترنت، اختلال در سامانههای مالیاتی یا حوادث غیرمترقبه)، مراجع قانونی مانند شورای عالی هماهنگی اقتصادی ممکن است این مهلت را برای چند ماه تمدید کنند. در چنین شرایطی، تاریخ جدیدِ اعلامشده، به عنوان آخرین مهلت قانونی و قطعی شناخته میشود و پس از آن هیچگونه اظهارنامهای خارج از موعد پذیرفته نخواهد شد.
اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقوقی :
بر اساس ماده ۱۱۰ قانون مالیاتهای مستقیم، قوانین و تکالیف بسیار سختگیرانهتری برای اشخاص حقوقی (شرکتهای سهامی، با مسئولیت محدود، تعاونیها، موسسات غیرتجاری و…) در نظر گرفته شده است. این اشخاص مکلفاند حداکثر تا چهار ماه پس از پایان سال مالیاتی خود، تکالیف زیر را به صورت الکترونیکی به انجام برسانند .
نکات اجرایی مهم برای اشخاص حقوقی:
سال مالیاتی: برای اکثر شرکتها که سال مالی آنها منطبق بر سال شمسی است (پایان اسفند)می باشد و مهلت ارسال اظهارنامه تا پایان روز ۳۱ تیر ماه سال بعد است. اما اگر سال مالی شرکتی بر اساس اساسنامه متفاوت باشد (مثلاً پایان شهریور)، مهلت آنها چهار ماه پس از آن تاریخ (یعنی پایان دی ماه) خواهد بود.
3 – جریمه عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی
اظهارنامه مالیاتی در واقع کارنامه مالی یک شخص حقیقی (مانند یک فرد کاسب یا پزشک) یا یک شخص حقوقی (مانند یک شرکت) است که برای یک سال مالی مشخص (دوره مالی) تنظیم میشود. این کارنامه به صورت یک فرم استاندارد است که مؤدی مالیاتی موظف است آن را با اطلاعات دقیق مالی خود تکمیل کرده و در موعد مقرر به سازمان امور مالیاتی کشور ارائه دهد.
اساس نظام مالیاتی مدرن بر پایه “خوداظهاری” است. یعنی خود شما به عنوان مؤدی، میزان درآمد، هزینهها، سود، زیان و معافیتهای خود را به دولت اعلام میکنید و مالیات شما بر اساس همین اطلاعاتی که ارائه کردهاید، محاسبه میشود.
مطابق ماده 192 ق.م.م جریمه ناشی از عدم ارائه اظهارنامه در مهلت قانونی، به شرح زیر میباشد:
۱ – جریمه عدم تسلیم اظهارنامه اشخاص حقیقی( صاحبان مشاغل) معادل 30 درصد مالیات متعلق می باشد .
2- جریمه عدم تسلیم اظهارنامه اشخاص حقوقی معادل ۳۰ درصد مالیات متعلق است.
4- مرور زمان عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی
«پیش از ورود به بحث اصلی، بهتر است تعریفی دقیق از «مرور زمان» ارائه دهیم. مرور زمان، یک مفهوم حقوقی است که در قوانین مختلفی از جمله قانون مجازات اسلامی و … به آن اشاره شده است. در ادبیات حقوقی، مرور زمان عبارت است از: “ گذشتِ مدتی که به موجب قانون، پس از انقضای آن، دعوی مسموع نبوده و قابلیت طرح شکایت سلب میشود.”
این مفهوم در قوانین مالیاتی ایران نیز جایگاه ویژهای دارد. ماهیت مرور زمان مالیاتی با تعریف عمومی آن همسو است، اما با جزئیات و شرایط خاصتری اعمال میشود. به بیان سادهتر، هرگاه مهلت قانونی تعیینشده برای انجام یک تکلیف یا وظیفه (چه از سوی مؤدی و چه از سوی سازمان امور مالیاتی) سپری و منقضی شود، پس از آن دیگر هیچگونه ادعا یا مطالبهای در آن خصوص پذیرفته نخواهد بود.»
مطابق ماده ۱۵۷ (ق.م.م): «نسبت به مودیان مالیات بر درآمد که در موعد مقرر از تسلیم اظهارنامهی منبع درآمد خودداری نمودهاند، مرور زمان مالیاتی پنج سال از تاریخ سررسید پرداخت مالیات میباشد و پس از گذشتن پنج سال مذکور، مالیات متعلق قابل مطالبه نخواهد بود؛ مگر اینکه ظرف این مدت درآمد مودی تعیین و برگ تشخیص مالیات صادر، و حداکثر ظرف ۳ ماه پس از انقضای پنج سال مذکور، برگ تشخیص صادره به مودی ابلاغ شود .
برای درک بهتر این حکم قانونی، به مثال زیر توجه فرمایید:
فرض کنید «شرکت الف» در سال مالی ۱۴۰۳ فعالیت و کسب درآمد داشته است (سال مالی شرکت منطبق بر سال شمسی و از ابتدای فروردین تا پایان اسفند ماه است). از آنجا که این شرکت یک شخص حقوقی است، در اجرای مقررات ماده ۱۱۰ ق.م.م، مکلف است اظهارنامه مالیات بر درآمد خود را حداکثر تا ۴ ماه پس از پایان سال مالی (یعنی تا تاریخ ۳۱ تیرماه ۱۴۰۴) به سازمان امور مالیاتی تسلیم نماید اما شرکت اظهارنامه مالیاتی را در موعد مقرر ارسال نکرده است .
در چنین شرایطی و با توجه به ماده 157 ق.م.م ، سازمان امور مالیاتی حداکثر تا تاریخ ۳۱ تیرماه ۱۴۰۹ مهلت دارد تا مالیات شرکت را مطالبه و برگ تشخیص مالیات بر درآمد را صادر نماید. علاوه بر این، سازمان ۳ ماه از این تاریخ (یعنی تا پایان مهرماه ۱۴۰۹) فرصت دارد تا برگ تشخیص صادره را به مودی ابلاغ کند.
بنابراین، در صورت عدم تسلیم اظهارنامه برای عملکرد سال ۱۴۰۳، سازمان امور مالیاتی تا پایان مهرماه ۱۴۰۹ مهلت رسیدگی، صدور و ابلاغ برگ تشخیص را خواهد داشت و پس از گذشت این تاریخ، مالیات مذکور مشمول مرور زمان شده و قابل مطالبه نخواهد بود.
5 – اظهارنامه برآوردی چیست ؟
مطابق بند (ز) ماده (1) آیین نامه ماده 219 ق.م.م اظهارنامه برآوردی: اظهارنامه مالیاتی است که بر اساس فعالیت و یا اطلاعات اقتصادی کسب شده مودی از پایگاه اطلاعات مودیان و حداقل حاوی اطلاعات هویتی، فروش و درآمدها، هزینه ها، معافیت ها حسب مورد، درآمد مشمول مالیات و مالیات می باشد
6 – شرایط و ضوابط صدور اظهارنامه برآوردی در نظام مالیاتی ایران
بر اساس ماده ۹۷ (ق.م.م) و اصلاحات اخیر آن، نظام مالیاتی ایران از حالت «علیالرأس» به نظام «مبتنی بر ریسک و اطلاعات» تغییر یافته است. بر اساس این ماده، اصل بر صحت اظهارنامه مؤدی است، مگر آنکه خلاف آن ثابت شود.
مطابق ماده ۹۷ قانون مالیاتهای مستقیم، سازمان امور مالیاتی کشور در دو حالت برای مؤدی اظهارنامه برآوردی تهیه میکند:
1.هرگاه مؤدی اظهارنامه مالیاتی خود را در مهلت قانونی تسلیم نکند.
2.هرگاه اظهارنامه تسلیمشده مطابق مقررات نباشد.
«در اینجا ممکن است این پرسش مطرح شود که منظور از “اظهارنامه منطبق با مقررات” دقیقاً چیست؟ در ادامه به بررسی این نوع موضوع میپردازیم:»
به استناد تبصره (4) ماده (21) آیین نامه اجرایی ماده 219 ق.م.م اظهارنامه مطابق مقررات، اظهارنامه ای می باشد که درخصوص اشخاص حقوقی حداقل شامل ترازنامه و حساب سود و زیان و برای صاحبان مشاغل مطابق مقررات فصل سوم آیین نامه موضوع ماده (95) قانون تنظیم و تکمیل شده باشد.
عدم ارائه ترازنامه یا حساب سود و زیان یا صورت درآمد و هزینه یا خلاصه درآمد و هزینه همراه اظهارنامه مالیاتی و یا ابراز مبلغ صفر برای کل مبالغ هر یک از صورت های مالی مذکور یا صورت های فوق حسب مورد به منزله تسلیم «اظهارنامه مالیاتی مطابق مقررات قانونی» مربوط تلقی نمی گردد.
در این صورت، سازمان امور مالیاتی کشور با استناد به فعالیتها و اطلاعات اقتصادی بهدستآمده از مؤدیان، از جمله اطلاعات مندرج در طرح جامع مالیاتی، نسبت به تهیه اظهارنامه مالیاتی برآوردی اقدام کرده و مالیات متعلق را از طریق صدور برگ تشخیص مطالبه میکند.
7 – نحوه اعتراض به اظهارنامه برآوردی
در صورتی که سازمان امور مالیاتی کشور بر اساس اطلاعات اقتصادی مؤدی و به دلیل عدم تسلیم اظهارنامه یا عدم رعایت مقررات در اظهارنامه ارسالی، اقدام به صدور «برگ تشخیص مالیات» (اظهارنامه برآوردی) نماید، حق اعتراض برای مؤدی محفوظ است.
۱- رعایت مهلت قانونی ۳۰ روزه:
پس از صدور «برگ تشخیص مالیات» توسط اداره امور مالیاتی، تاریخ ابلاغ این اوراق ، مبدأ محاسبه زمان اعتراض محسوب میشود. مؤدی مالیاتی در صورت عدم پذیرش مبلغ تعیینشده، دقیقاً ظرف مدت ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ فرصت دارد تا اعتراض کتبی یا به صورت الکترونیکی به ثبت برساند. گذشتن از این مهلت ۳۰ روزه، به منزله پذیرش برگ تشخیص بوده و مالیات مربوطه قطعی تلقی میگردد.
۲ – نکته کلیدی: الزام به ارائه اظهارنامه مالیاتی
مهمترین نکته در این فرآیند که شرط اصلی و قطعی برای پذیرش و ورود به مرحله رسیدگی به اعتراض است، این است که صرفِ ثبت فرم اعتراض به هیچ وجه کافی نیست. مؤدی مکلف است علاوه بر اعلام اعتراض در مهلت مقرر ۳۰ روزه، حتماً نسبت به تهیه، تنظیم و ارسال اظهارنامه مالیاتی خود کاملاً مطابق با قوانین، فرمتهای استاندارد سازمان و مقررات مربوط به سال مالیاتی مورد بحث، اقدام نماید.
این موضوع به ویژه در مواردی مصداق دارد که مؤدی در موعد مقرر اولیه از تسلیم اظهارنامه خودداری کرده و مالیات وی به صورت برآوردی توسط سازمان تعیین شده است .
در این مرحله، اظهارنامه تسلیمیِ مؤدی مبنای رسیدگی قرار خواهد گرفت. ابتدا پرونده در اجرای ماده ۲۳۸ قانون مالیاتهای مستقیم با حضور مسئول مربوطه (رئیس امور مالیاتی) بررسی میشود و در صورت عدم حصول توافق و رفع اختلاف، پرونده به همراه اظهارنامه جدیدِ مؤدی، برای بررسی اسناد و مدارک به «هیأت حل اختلاف مالیاتی» ارجاع داده خواهد شد تا رأی عادلانه بر اساس اسناد ابرازی صادر گردد.
«البته در شرایطی خاص، نیازی به ارسال اظهارنامه مالیاتی نیست و تنها ثبت اعتراض کافی است؛ در ادامه این موضوع را بررسی خواهیم کرد.»
8 – استثنائات پذیرش اعتراض و ورود به دادرسی مالیاتی در صورت عدم تسلیم اظهارنامه
بر اساس بخشنامه شماره: 39989/200/د مورخ: 05/06/1403 :
1 – اعتراض به دلیل عدم فعالیت :
اگر اعتراض مؤدی به برگ تشخیص مالیاتِ صادره بر مبنای اظهارنامه برآوردی، به دلیل عدم فعالیت باشد، برای پذیرش و رسیدگی به اعتراض، ارائه اظهارنامه الزامی نیست.
2 – عدم تصریح به برآوردی بودن مالیات یا وجود مشکل سیستمی:
اگر در برگ تشخیص مالیات، صراحتاً قید نشده باشد که مالیات در اجرای ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم و از طریق اظهارنامه برآوردی تعیین شده است،
یا به دلیل مشکل سیستمی و با تأیید معاونت فناوریهای مالیاتی، امکان تسلیم اظهارنامه وجود نداشته باشد، اعتراض مؤدی فارغ از تسلیم یا عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر، قابل رسیدگی خواهد بود.
3 – ابلاغ قانونی برگ تشخیص ناشی از اظهارنامه برآوردی:
چنانچه برگ تشخیص ناشی از اظهارنامه برآوردی به صورت ابلاغ قانونی به مؤدی ابلاغ شده باشد و مؤدی در مهلت مقرر موضوع ماده 239 اقدامی نکرده باشد، با این حال مؤدی در حکم معترض شناخته میشود و پرونده وی حتی بدون تسلیم اظهارنامه مالیاتی، در اجرای ماده 238 ق.م.م و همچنین در مراجع حل اختلاف مالیاتی قابل رسیدگی خواهد بود.
9 – گزارش رسیدگی اظهارنامه های برآوردی
یکی از اصل هایی که قانون مالیات های مستقیم بر آن استوار است، صحیح بودن مبلغ مالیات می باشد.
طبق ماده 237 ق.م.م برگ تشخیص مالیات باید بر اساس مأخذ صحیح و متکی به دلایل و اطلاعات کافی و به نحوی تنظیم گردد که کلیه فعالیت های مربوط و درآمد های حاصل از آن به طور صریح در آن قید و برای مودی روشن باشد. امضاء کنندگان برگ تشخیص مالیات باید نام کامل و سمت خود را در برگ تشخیص به طور خوانا قید نمایند و مسئول مندرجات برگ تشخیص و نظریه خود از هر جهت خواهند بود. در صورت استعلام مودی از نحوه تشخیص مالیات مکلفند جزئیات گزارشی را که مبنای صدور برگ تشخیص قرار گرفته است به مودی اعلام نمایند و هرگونه توضیحی را در این خصوص بخواهد به او بدهند.
با توجه به اینکه مؤدی باید از اطلاعات و دلایل مبنای تشخیص مالیات خود آگاه باشد، و نیز برای اجرای درست ماده ۲۳۷ قانون مالیاتهای مستقیم، مطابق بخشنامه شماره 230/15595/د مورخ ۱۴۰۱/۰۳/۱۸، جزئیات گزارش مربوط به مبنای صدور برگ تشخیص مالیات ناشی از اظهارنامه برآوردی، همزمان با صدور برگ تشخیص، در قالب یک نامه استاندارد در سامانه عملیاتی سازمان امور مالیاتی تولید میشود و قابل استفاده و ارائه به مؤدیان است.
بنابراین، بر اساس این دستورالعمل تأکید میشود که ادارات امور مالیاتی موظفاند در اجرای ماده ۲۳۷ قانون مالیاتهای مستقیم، هرگاه مؤدی درباره نحوه تشخیص مالیات خود درخواست یا استعلامی داشته باشد، گزارش یادشده را از سامانه عملیاتی سازمان استخراج کرده و در اختیار وی قرار دهند.
10 – نمونه گزارش رسیدگی ناشی از اظهارنامه برآوردی
«جهت مشاهده و آشنایی با برگ گزارش رسیدگی، میتوانید یک نمونه از گزارشهای صادرشده بر اساس اظهارنامه برآوردی را از این طریق دانلود نمایید.»
11 – سوالی درباره اظهارنامههای برآوردی دارید، مشاوره مالیاتی کسب و کار خود را از ما بگیرید.
مشاوره مالیاتی، به عنوان یکی از حوزه های تخصصی آکادمی مالیات علی سرحدی می تواند شما را در جلوگیری از تعلق جرایم و مجازات های مالیاتی یاری نماید. پنل مشاوره مالی و مالیاتی ما آماده پاسخگویی به کلیه سوالات شما در حوزه حسابداری، مالیات، بیمه، قانون کار و مباحث مربوطه به صورت آنلاین و حضوری می باشد.
برای ورود به پنل مشاوره مالیاتی و پرسیدن سوالات خود اینجا کلیک کنید.
فایل PDF مقاله
فهرست کامل مقالات
